Kleuronderzoek (kleurhistorisch onderzoek) voor monumenten en interieurs.

Wat is kleuronderzoek?

Kleuronderzoek (kleurhistorisch onderzoek) brengt de opeenvolgende verflagen en afwerkingen in kaart om de oorspronkelijke en latere kleurstellingen van een object, interieur of gevel te begrijpen. Door gerichte verfsnedes/sonderingen en documentatie worden de lagen chronologisch geïnterpreteerd en gekoppeld aan bouw- en gebruiksfasen. Het resultaat is een rapportage met een helder onderbouwd advies, dat helpt om bij restauratie, onderhoud of herbestemming een historisch verantwoorde en technisch haalbare kleurkeuze te maken.

Werkwijze

Allereerst wordt op basis van de uitvraag een plan van onderzoek opgesteld, alsmede een offerte. Dit kan in overleg worden aangepast aan de wensen. In het plan wordt vastgelegd welke soort/type onderzoek het meest geschikt lijkt voor de vraag en welke methoden zullen worden toegepast. Over het algemeen begint kleurhistorisch onderzoek met het bestuderen van archiefmateriaal, en een eventueel reeds gedaan bouwhistorisch onderzoek. Als er reeds een bouwhistorisch onderzoek is gedaan, zal dit over het algemeen veel nuttige informatie bevatten op basis waarvan de kleuronderzoeker kan bepalen op welke onderdelen en plekken er het beste gezocht kan worden naar de historische afwerkingen en kleuren.

Vervolgens kan er bij het onderzoek op de locatie zelf, gebruik gemaakt worden van de volgende technieken: puncties, sonderingen en stratigrafieën.

Met een punctie wordt snel met een scalpel een snede in de diepte gemaakt waardoor bepaald kan worden hoeveel verflagen op een bepaalde plek aanwezig zijn, en zodoende bepaald kan worden op het zinvol is op die plek een stratigrafie gemaakt kan worden. Een sondering is iets uitgebreider, hierbij wordt hetzelfde gedaan als bij een punctie maar kan er ook een vlakje worden vrijgelegd voor bijvoorbeeld een kleurbepaling. Een stratigrafie (een zogenaamd ‘trappetje’) is een systematische manier om alle opeenvolgende lagen vrij te leggen en visueel te kunnen bestuderen.

Ten slotte kan ook monsteronderzoek uitgevoerd worden. Voor een verfmonster wordt met een scalpelmesje een klein stukje van het verflagenpakket uitgesneden. Dit wordt vervolgens ingebed in een kunsthars welke zo geslepen wordt dat er een dwarsdoorsnede ontstaat van alle verflagen. Dit kan worden bekeken onder een microscoop, waardoor alle verlagen goed in het zicht komen en vaak duidelijk wordt welke afwerklagen een onderdeel achtereenvolgens heeft gehad.

Wanneer heb je kleuronderzoek nodig?

Je hebt kleuronderzoek (kleurhistorisch onderzoek) nodig zodra je een onderbouwde keuze moet maken over een kleur- en afwerkingslaag, en je niet op “gevoel” of alleen visuele inspectie kunt vertrouwen. Typische momenten:

Restauratie of renovatie van een monument: om de oorspronkelijke (of een belangrijke historische) kleurstelling te bepalen vóór je gaat schilderen.
Vergunning, subsidie of overleg met erfgoed/monumentenzorg: als je moet aantonen dat de gekozen kleuren historisch verantwoord zijn.
Herstel van beschadigde of overschilderde afwerkingen: wanneer eerdere lagen zijn weggewerkt en je wilt weten wat er onder zit
Onzekerheid of discussie in het projectteam (eigenaar, architect, aannemer, gemeente): kleuronderzoek geeft een objectieve basis.
Ontwerpfase / bestekfase: ideaal vóór het opstellen van het schilderbestek, zodat je geen verkeerde aannames in het plan meeneemt
Bij bijzondere elementen (plafonds, lambriseringen, houtwerk, ornamenten, kozijnen): waar kleur en glansgraad onderdeel zijn van de historische uitstraling.
Als je een “periodekeuze” moet maken: bijvoorbeeld terug naar een specifieke bouw- of verbouwfase, met argumentatie.
Onderhoudsplanning voor waardevolle interieurs: om toekomstige behandelingen consistent en verantwoord te houden.

Praktische vuistregel: hoe groter de historische waarde of de impact van overschilderen, hoe eerder je kleuronderzoek inzet (Maar altijd vóórdat er geschuurd, gereinigd of gestript wordt).

Vraag nu een offerte!

Welke soorten kleuronderzoek zijn er?

Er zijn vier verschillende typen kleuronderzoek die ik, als onafhankelijke specialist, voor u of voor uw bedrijf kan uitvoeren. Deze typen zijn gedefinieerd in de Uitvoeringsrichtlijn voor kleurhistorisch onderzoek URL 2004 onder beheer van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg.